Қазіргі қоғамда радиация мәселесіне қатысты алаңдаушылықтың артуы байқалады. Бұл құбылыс ғылыми әдебиетте радиофобия деп аталады және ол иондаушы сәулеленудің нақты деңгейіне қарамастан, оның ықтимал зиянын шамадан тыс асыра бағалаумен сипатталады. Көп жағдайда объективті қауіп пен қоғамдық қабылдау арасында елеулі айырмашылық бар.
Радиофобияның қалыптасуына өткен ғасырдағы ядролық сынақтар мен ірі техногендік апаттар айтарлықтай әсер етті. Бұл оқиғалар қоғам санасында радиацияны абсолютті қауіп көзі ретінде орнықтырды. Сонымен қатар ғылыми ақпараттың күрделі тілде берілуі, түсіндіру жұмыстарының жеткіліксіздігі және кейбір ақпарат құралдарының сенсацияға ұмтылысы негізсіз үрейді күшейте түседі.
Ғылыми тұрғыдан алғанда, радиация – адам өмірінен бөлек тұрған ерекше құбылыс емес, ол табиғи ортада үнемі бар фактор. Әрбір адам күн сайын ғарыштық сәулеленудің, жер қыртысындағы табиғи радионуклидтердің және тұрмыстық ортадағы әлсіз сәуле көздерінің әсерін алады. Бұл сәулелену деңгейлері халықаралық қауіпсіздік нормалары аясында және адам денсаулығына елеулі зиян келтірмейді. Радиофобия жағдайында осы ғылыми деректер ескерілмей, радиация ұғымы тек қауіп пен үреймен байланыстырылып қабылданады.
Негізсіз қорқыныштың салдары тек жеке адамның эмоциялық күйімен шектелмейді. Радиофобия қоғамдық пікірге әсер етіп, әлеуметтік шиеленісті күшейтуі мүмкін, сондай-ақ ғылыми-техникалық және инфрақұрылымдық жобаларға қарсылық тудырады. Ұзақ уақытқа созылған үрей адамдардың психологиялық саулығына кері әсер етіп, созылмалы стресс пен сенімсіздікке алып келеді.
Бұл мәселені шешудің басты жолы – радиациядан қорықпауға шақыру емес, керісінше, ғылыми негізделген түсіндіру мен ашық диалог жүргізу. Қоғамға нақты өлшеулердің нәтижесін, қауіп деңгейін және қауіпсіздік шараларын қарапайым әрі түсінікті тілде жеткізу қажет. Сарапшылардың, жауапты органдардың және бұқаралық ақпарат құралдарының үйлесімді әрі жауапты жұмысы ғана радиофобияның алдын алуға мүмкіндік береді.
Радиофобия – білім тапшылығы мен сенімсіздіктің көрінісі. Оны жоққа шығару мүмкін емес, бірақ оны ғылыми дерек, ашықтық және салмақты қоғамдық диалог арқылы еңсеруге болады. Қоғам үшін ең маңыздысы – негізсіз үрейге емес, дәлелге сүйенген саналы шешім қабылдау.
Тельман ШҮРИЕВ,
тәуелсіз сарапшы
